هانا آرنت ۱۹۶۱-جی ایلده قودس محکمهسینده ایشتیراک ائدنده بیر جاناوارلا، عادی اولمایان بیر اینسانلا اوزلشهجهیینی گؤزلهییردی. آنجاق گوردویو شئی بیر دفترخانا مامورو اولدو؛ اؤزونو «دهشتلی درجهده نورمال» آدلاندیردیغی بیر آدام. بو آدامین اساس خوصوصیتی سادیزم دئییل، دوشونجهنین یوخلوغو ایدی (آرنت، ۱۹۶۳). «شرّین بایاغیلیغی» آنلاییشی هئچ واخت او دئمک اولماییب کی، شرّ کیچیک یا دا اهمیتسیز بیر شئیدیر. آرنتین نظرده توتدوغو بو ایدی: شر نئجه و کیملرین الی ایله فورمالاشیر. اَن بؤیوک فاجیعهلر چوخ واخت عادی اینسانلارین داورانیشینین محصولودور؛ عادی ایشلر گؤرن، عئینی زاماندا اؤزلرینی هئچ واخت جینایتکار یا دا شر سایمایان اینسانلارین.
بلی، قودس محکمهسیندن بوگونکو عاغیللی تئلئفونلارا و سوسیال شبکهلرین یاییلماسینا قدر آلتمیش ایلدن چوخ واخت کئچیر و عئینی حقیقت رقمسال مکانا کؤچوب. سوسیال شبکهلرده و سسلی پلاتفورمالاردا بیر فیکیر جریانینا، بیر دیاسپورایا یا دا تانینمیش و قبول اولونموش بیر سیمایا ضرر وورماق اوچون نه اوفیس و تشکیلات لازیمدیر، نه رسمی گئییم، نه ده کوماندانلیق زنجیری. بیر آنونیم ایستیفادهچی آدی، ایناندیریجی بیر پروفایل شکلی و هامیسیندان اؤنملیسی اؤزو حاقدا ساده بیر تقدیمات کیفایتدیر: «عادی بیر آدام. »
ائله بو عادی گؤرکم اؤزو ایش آلَتینه چئوریلیر؛ دانیشانا بیطرف موشاهیدهچی اعتیباری وئریر، عئینی زاماندا اونون اصل موتیوینی گیزلهدیر. اساس مقام دا ائله بودور: بئله بیر داورانیش، دانیشانین موتیویندن آسیلی اولمایاراق، تشکیلاتلانمیش بیر نوفوذدان سالما عملیاتی ایله تام عئینی فونکسیانی یئرینه یئتیریر. قوربانی اوچون بو ایکیسی آراسیندا هئچ بیر فرق یوخدور.
آنونیملیک و اخلاقی جیلوْوون ایتمهسی
جان سولئر «آنلاین دیزاینهیبیسیا ائففکتی» (the online disinhibition effect) آدلاندیردیغی نظریه ده بو مکانیزمی آیدین ایضاح ائدیر: آنونیم اولماق، گؤرونمهمک و هئچ بیر صلاحیت مرجعینین اولماماسی اینسانلاری رئال حیاتدا هئچ واخت دیله گتیرمهیهجکلری سؤزلری دئمهیه وادار ائدیر و اونلار اؤز آنلاین شخصیتلرینی اخلاقی «من»لریندن آیری بیر شئی کیمی یاشاییرلار (سولئر، ۲۰۰۴).
آلبرت باندورانین «اخلاقی اؤزونوآزادائتمه» (moral disengagement) نظریهسی بوندان سونرا نه باش وئردیینی ایضاح ائدیر. عادی اینسانلار یومشالدیلمیش سؤزلردن ایستیفاده ائتمکله، مسئولیتی باشقاسینین اوزرینه کئچیرمکله و قوربانی اینسانلیقدان چیخارماقلا داورانیشلارینی ویجدانلاریندان آییریر و عئینی زاماندا اؤزلری حاقدا موثبت تصوّورو قورویوب ساخلاییرلار (باندورا، ۱۹۹۹).
فیلیپ زیمباردو دا سوسیال شرایطین رولو ایله باغلی آراشدیرمالاریندا اوخشار نتیجهیه گلیر: قددارلیقلارین بؤیوک حیصهسی خسته شخصیتلردن دئییل، قورولوشلارین(ساختارلارین)، سیستملرین و سوسیال شرایطین ایچیندن دوغور (زیمباردو، ۲۰۰۷).
بو نظریه لرین هئچ بیری ایستیثنا یا دا عادی اولمایان اینسانلاردان دانیشمیر. اونلارین هامیسی محض آرنتین محکمهده گؤردویو اینسانی تصویر ائدیر: شیطانصیفت دئییل، دوشونجهسیز.
آنجاق دوشونجه سیزلیکله تصادوف آراسیندا فرق وار. آیلارلا داوام ائدن، هدفلرینی سئچن و ثابیت بیر مُودئلی تکرارلایان هجوم آرتیق تصادوفی اولا بیلمز. نوفوذدانسالمانین و شخصیت ترورونون داواملیلیغی و سیستملیلییی اونو قصدن ائدیلدیینین آیدین دلیلیدیر.
شخصیت ترورو — تشکیلاتلانمیش بیر اوصول
بوگؤنکو تدقیقاتچیلار اینسانلارین نوفوذونون محو ائدیلمه سینی سادهجه بیر شایعه یاییمی سایمیرلار. مارتین ایکس و ائریک شیرایئو شخصیت ترورونو بیر اینسانین نوفوذونون و عابرینین قصدن محو ائدیلمهسی کیمی موعین ائدیرلر؛ قدیم رومادان بو گونه قدر داوام ائدن سیاسی بیر اوصول (ایکس و شیرایئو، ۲۰۱۴).
Routledge Handbook of Character Assassination and Reputation Management بو حادیثهنی بیر-بیری ایله باغلی بئش عونصوردان عیبارت سیستم ساییر: هجوم ائدن، هدف، واسیطه، اودیتوریا و کونتئکست. ائله بونا گؤره ده داغینیق تکذیبلر عادتاً نتیجه وئرمیر؛ چونکی باش وئرن ساده بیر موباحیثه یا دا فیکیر آیریلیغی دئییل، تشکیلاتلانمیش بیر سیستم و قورومودور (ساختاردیر) (ساموئیلنکو و ب.، ۲۰۲۰).
بئله هجوملارین اورتاق خوصوصیتی ثوُبوتون اولماماسیدیر. ایتتیهام ایرهلی سوُروُلور، آما هئچ واخت ایثبات ائدیلمیر؛ ایددیعاچیدان سند ایستهننده ایسه ثوُبوت عوضینه همین ایتتیهام بیر داها تکرارلانیر. تکرار و قارالاما اوُصولو رئپرئسیو سیستملرین و اونلارا باغلی اورقانلارین موخالیفلری هده لهمک و سوسدورماق اوچون ایستیفاده ائتدیکلری تانینمیش بیر واسیطهدیر.
دیکتاتور رژیملرین اوصوللاری
نوفوذدانسالما کامپانیالارینین تانینمیش و تکرارلانان بیر مُودئلی وار؛ بو مُودئل بیر-بیریندن اوُزاق اؤلکهلرده، فرقلی دیللرده و فرقلی پلاتفورمالاردا حئیرت دوغوراجاق درجهده اوخشار شکیلده اؤزونو گؤستریر.
بیرینجی، هدفلر تصادوفی سئچیلمیر. هجوم عادتاً ان تانینمیش و ان اعتیبارلی فعاللارا یؤنهلیر، چؤنکی بیر سیاسی و اینسان حاقلاری فعالینی تأثیرلی ائدن یگانه سرمایه اونون اعتیباریدیر؛ محض بونا گؤره همین شخصین سؤزو و مؤوقعی خالق و خوصوصیله دیگر فعاللار طرفیندن جیددییه آلینیر. دیگر طرفدن، دیکتاتور رژیملرین آچیق شکیلده حرکته کئچمهسی رئپرئسیو سیستمه بؤیوک خرج و آغیر نتیجهلر یوکلهییر بو باخیمدان دا شخصیت ترورو آوتوریتار و توتالیتار سیستملرین عادی وردیشلریندن بیرینه چئوریلیر.
ایکینجی، ایتتیهاملار دؤشمنی ایناندیرماق اؤچؤن دئییل، هدفی یعنی خالقین تانیدیغی و اعتیماد ائتدیی سیمالاری اؤز مؤتفیقلریندن آییرماق اؤچؤن سئچیلیر. موخالیفت موحیطینده ان بؤیوک ائتتیفاق داغیدان قوووهیه مالیک ایتتیهاملار محض همین موحیطین اؤز دَیرلری ایله ضیدّیت تشکیل ائدنلردیر: «عیرقچی»، «آنتی-دئموکراتیک جریانلارین طرفداری»، «خارجی دؤولتلرین مزدورو». مقصد شخصی دوشمنین گؤزونده بیآبیر ائتمک دئییل؛ اونو دوستلارینین ایچینده تنها قویماق و گروپدا خیلی تجریده سالماقدیر(ایزولاسیادیر).
اوچونجو، بیر نفر عئینی واختدا بیر نئچه بیر-بیرینه دوشمن اولان دؤولته باغلانیر. منطیقی باخیمدان بو ایتتیهاملار بیر-بیرینی اینکار ائدیر؛ آنجاق مقصد اینکار ائدیلمز بیر ایددیعا قورماق دئییل، اودیتوریانین ذهنینده شوبهه و تردّود یاراتماقدیر.
دؤردونجو، سواللار «سند و دلیل» ایستئهسال ائتمک اوچون دوزولور. اؤلکه داخیلیندهکی فعاللارا جاوابی اؤنجهدن موعین ائدیلمیش سواللار وئریلیر و آلینان جاوابلار سونرادان اؤز کونتئکستیندن قوپاریلیر. بئله سیتاتلار تهلوکهسیزلیک اورقانلارینین الینده آسانلیقلا ایتتیهام و محکوملوق اوچون «دلیل»ه چئوریلیر — و بورادا آرتیق مسئله آبیر مسئلهسی دئییل، اینسانلارین آزادلیغی و جان تهلوکهسیزلییی مسئلهسیدیر.
بئشینجی، بؤتؤن بونلار «سوال وئرن عادی بیر وطنداش»ین آدی آلتیندا آپاریلیر. هجوم ائدن اؤزونو نه سیاسی رقیب، نه ده تشکیلاتلانمیش بیر قوووه کیمی تقدیم ائدیر؛ سادجه «سوال وئرن»، «حقیقتی آختاران» بیر اینسان کیمی گؤرونور. بو مقام تصادوفی دئییل، بئله کامپانیالارین اَن اساس تئخنیکی ائلئمئنتی محض بودور: ظاهیرده چوخ ساده، عملده ایسه قورخونج بیر کشفیات-تهلوکهسیزلیک سیستمینین لاییحهسینی ایرهلی آپاران و قصدن یا دا بیلمهیرکدن رئپرئسیو تهلؤکهسیزلیک آپاراتینین آلتینه و اویونجاغینا چئوریلن بیر داورانیش.
بو مودئلین ان مؤهؤم نتیجهسی بودور: نوفوذدانسالما کامپانیاسیندا هئچ کیم تهلوکهسیزلیکده دئییل و مسئله یالنیز دیگر فعاللارین و موخالیفلرین نه واخت هدفه چئوریلهجهیینین نؤوبهسیدیر مشهور دئییمله، دَیرمان نؤوبه ایلهدیر. بو گون باشقاسینین نوفوذدان سالینماسینا بیگانه قالان، یا اونو یایان، یا دا بونو اؤز سیاسی رقیبلرینی آرادان قالدیرماق و ضعیفلتمک اؤچون بیر فورصت سایان آدام یئنه ده دولایی یوللا جینایت شریکی رولونو اویناییر؛ و شوبههسیز کی، صاباح اؤزو عئینی شکیلده هجوما معروض قالاجاق و نؤوبتی قوربان اولاجاق. بو، اخلاقی بیر خبردارلیق دئییل، ائمپیریک بیر موشاهیدهدیر.
سرحدلرین او تاییندان سسی سوسدورماق
سیاسی موخالیفلر و سؤرگوندهکی فعاللار اؤچؤن تهلوکه آلتیندا اولان یالنیز آبیر دئییل؛ هم ده موخالیفلرین فعالیتینین داوامی و آوتوریتار سیستملرین تبلیغات بومباردمانینا معروض قالان جمعیت ایچینده اونلارین تأثیر درجهسیدیر.
مارکوس میکلسئنین «رقمسال ترانسمیلی رئپرئسیا» ایله باغلی آراشدیرمالاری گؤستریر کی، آوتوریتار حؤکومتلر هده-قورخو، نوفوذدانسالما کامپانیالاری و موعین ائدیلمهسی چتین اولان واسیطهچیلر شبکهسی واسیطهسیله دیاسپور فعاللارینا تضییقی داوام ائتدیریرلر (میکلسئن، ۲۰۲۰). فریدم هاوس دا عئینی مودئلی اونلارلا اؤلکهده سندلشدیریب و وورغولاییب کی، اینکار ائدیله بیلنلیک بو دیزاینین قوصورو دئییل، ائله دیزاینین اؤزونون بیر حیصهسیدیر (فریدم هاوس، ۲۰۲۱). یعنی هر هانسی شوبهه یاراتماق هجوم ائدن اوچون بیر قلبه ساییلیر؛ اونون سون مقصدی آزادلیق حرکاتلارینین پوتئنسیال لیدرلرینی تجرید ائتمک و نوفوذدان سالماقلا یاناشی، تبلیغات بومباردمانینی زررسیزلشدیرمک اوچون اونلارین ائنئرژیسینی توکتمک و هدف شخصلری مودافیعه مؤوقعینه سالماقدیر کی، رئپرئسیو رژیمه قارشی هئچ بیر گئنیش ائتتیفاق فورمالاشماسین، یا دا سارسینتییا اوغراسین.
مسئلهنین منطیقی سادهدیر. اؤلکهدن کنارداکی بیر فعالا الی چاتمایان حؤکومت بیلیر کی، موخالیفلرین فیزیکی آرادان قالدیریلماسی کیمی سرت آددیم باهالیدیر و آغیر بئینالخالق نتیجهلر دوغورا بیلر. اونا گؤره ده داها اوجوز، عئینی زاماندا داها تأثیرلی بیر اوسولا ال آتیر: نوفوذلو و یاخشی آد قازانمیش فعاللارین اعتیبارینی یئرله بیر ائتمک. بئلهلیکله، شخصیت ترورو آوتوریتار رژیملرین موخالیفلره قارشی سیاستینین بیر حیصهسینه چئوریلیر و سوسیال شبکهلر هم قورخوتما آلتینین، هم ده موخالیفلره قارشی پسیخولوژی عملیات و شخصیت ترورونون بیر حیصهسینین رولونو اویناییر.
بو پلانین ان موهوم خوصوصیتی بودور کی، بئله بیر مودئلده حؤکومتین بیرباشا امر وئرمهسینه احتیاج یوخدور. کیفایتدیر کی، نوفوذدانسالمانین هئچ بیر خرجی اولمادیغی بیر موحیط مؤوجود اولسون؛ کؤنوللولر اؤزلری تاپیلیر، بعضی سادهلؤوح آداملار تهلوکهسیزلیک لاییحهلرینین تلهسینه دوشور، بلکه ده رژیمین مزدورلاری راحاتلیقلا شخصیت ترورو لاییحهسینی ایجرا ائدیرلر و بو یوللا شرین عادیلشدیریلمهسی آسانلیقلا باش وئریر. ائله بونا گؤره ده دوغرو سوال «کیم امر وئریب؟» دئییل بو سوال عادتاً جاوابسیز قالیر. دوغرو سوال بو اولمالیدیر: بو داورانیش عملده کیمین خئیرینه باشا گلیر؟
بو آرادا تکرار، شخصیت ترورونون ان تأثیرلی آلتلریندن بیریدیر. کوقنیتیو پسیخولوگیا آراشدیرمالاری گؤستریر کی، تکراردان دوغان حقیقت ایللوزیاسی (Illusory Truth Effect) اینسانلارین بیر ایددیعانی صیرف دفعهلرله تکرارلاندیغی اوچون داها اعتیبارلی سایماسینا سبب اولور؛ حتی اونون اوچون هئچ بیر شاهید اولماسا بئله. ائله بونا گؤره ده یانلیش معلومات (Misinformation) و شخصیت ترورو (Character Assassination) کامپانیالاریندا تکرار سوبوت تقدیم ائتمهیین یئرینی توتور و اونون مقصدی ایددیعانی ایثبات ائتمک دئییل، تردّود یاراتماق، اعتیباری آشیندیرماق و هدف شخص یا دا گروپ بارهده ایجتیماعی قاوراییشی دَییشدیرمکدیر.
نهایت، هانا آرنتین حل یولو نه قیصاص ایدی، نه ده سکوت؛ عکسینه، شوعورلو موحاکیمه ایدی. یعنی دؤشؤنمکدن هئچ واخت ال چکمهمک بارهده شوعورلو قرار. عملده ایسه: ائموسیونال رئاکسیا عوضینه سندلشدیرمک؛ اؤز گوناهسیزلیغیمیزی ایثبات ائتمهیه چالیشماق عوضینه ایددیعاچیدان ثوبوت طلب ائتمک؛ و بو پرینسیپده ایصرار ائتمک کی، آنونیملیک هئچ کیمی اخلاقی مسئولیتدن و جاوابدهلیکدن آزاد ائتمیر.
بو یازیدا گلنلر نیظامسیزلیقلارین و پیس داورانیشلارین سیاهیسی دئییل. بو، بیر مکانیزمدیر؛ ترکیب حیصهلرینی آدلاندیرماق و ایشینی قاباقجادان گؤرمک مومکون اولان بیر مکانیزم. عادی وطنداش اولماق، یاخود آنونیم قالماق اخلاقی ایجی بوشالدیر. «من سادهجه سوال وئردیم»، «مسئولیتی منلیک دئییل» یا دا «من عادی بیر آدامام» کیمی ساده برائتلر بو آداملارین ان داغیدیجی ایشلری راحاتلیقلا گؤرمهسینه و یئنه ده گئجهلر راحات یاتماسینا ایمکان وئریر. بو داورانیشی مومکون ائدن شئی ایسه هجوم ائدنین پسیخی خستهلیی دئییل؛ باشقالارینین نوفوذدان سالینماسینین و شخصیت ترورونون اونون اوچون هئچ بیر اهمیت و خرج داشیمادیغی بیر موحیطدیر. بو اوچونون جمی محض آرنتین آلتمیش ایل اول محکمهده گؤردویو صحنهدیر.
آنجاق عادی اولماق گوناهسیزلیق گتیرمیر. آیلارلا داوام ائدن، هدفلرینی دیقتله سئچن و هر دفعه هئچ بیر اعتیبارلی سند اولمادان همین بیر نئچه تانیش ایتتیهامی تکرارلایان هجوم آرتیق دوشونجهسیزلیکدن دئییل. نیظامی وار، منطیقی وار، و منطیقینی اوخوماق مومکوندور. دانیشانین اصلینده نه دوشوندویو ده اؤنملی دئییل؛ چونکی بو داورانیش، آرخاسیندا هانسی موتیو اولورسا اولسون، قورخونج تهلوکهسیزلیک آپاراتلارینین تشکیلاتلانمیش نوفوذدانسالما عملیاتینین گؤردویو ایشی گؤرور. هدفه چئوریلمیش شخص اوچون، و هامیدان آرتیق اؤلکه داخیلینده یاشایان فعاللارا و مئیدان لیدرلرینه قارشی ایتتیهام و یالان یایماق اونلارا آغیر بیر بدل یوکلهییر؛ ائله بو ایتتیهاملار و نوفوذدانسالما کامپانیالاری گؤستریشلی محکمهلر، تهلوکهسیزلیک و رئپرئسیا اورقانلاری اوچون تأثیرلی آداملاری جینایتکار اعلان ائتمک و جزالاندیرماق ایشینی آسانلاشدیران یاخشی بیر بهانهیه چئوریلیر.
آنجاق بو ایشین آز دانیشدیغیمیز بیر حیصهسی بیزیم رولوموزدور؛ هدف اولمایان و تاماشا ائدن بیزلرین. سوکوتون بدلی ایسه دوشوندویوموزدن قات-قات آغیردیر.
هئچ بیر نوفوذدانسالما کامپانیاسی تک بیر آداملا ایرهلی گئتمیر. هجوم ائدن ایتتیهامی قورور، آنجاق اونا اعتیبار قازاندیران بیزیک یایماقلا، یا مصلحت خاطیرینه سوسماقلا، «سادهجه معلومات اوچون» بیر پوستو ایزلهییجیلره گؤندرمکله یا دا بیر سس فایلینی ویرتوال شبکه گروپلاریندا پایلاشماقلا، مؤوضوعو بیر فعالین و بیر فیکیر جریانینین نوفوذدان سالینماسی اولان بیر موحیطده اوتورماقلا. بو مکاندا سوکوت بیطرفلیک دئییل؛ جینایته بیر نؤوع شریکلیکدیر. قارشیسی آلینمایان ایتتیهام گئت-گئده ایددیعا حالیندان چیخیر و بیر «کئچمیشه» چئوریلیر: هامینین ائشیتدیی، هئچ کیمین تکذیب ائتمهدیی و بیر موددت سونرا آرتیق ایثبات ائدیلمهسینه احتیاج قالمایان بیر شئیه.
بوندان سونرا ضرر یالنیز بیر نفره دَیمیر. ائله بیر زنجیر باشلاییر کی، هر حالقاسی حرکاتی داها دا ضعیفلدیر؛ آشاغیداکی چتین برپا اولونان ایتکیلری قئید ائتمک اولار.
بیرینجی، تأثیرلی قوووهلرین تؤکولمهسی: آیلارلا ایتتیهام هدفی اولان فعال سوندا یا یورولوب کنارا چکیلیر بلکه ده هجوم ائدنلرین نیتی ائله بودور یا دا موباریزهیه صرف ائتملی اولدوغو واختینی اؤز مودافیعهسینه صرف ائدیر. هر ایکی حالدا الدن گئدن شئی ایللرله قورولماسی اوچون واخت صرف ائدیلمیش بیر سرمایهدیر. عادتاً تأثیرلی آداملارین سئچیلمهسی میلی مقصدلرین ایرهلی آپاریلماسی اوچون حللئدیجی آنلاردا اونلارین تأثیرلی رولونون قارشیسینی آلماق مقصدی داشییر؛ ایسلام جومهورییتی رژیمینین تهلوکهسیزلیک آپاراتی بوندان تام خبرداردیر و بیلیر کی، حللئدیجی مقامدا بو تأثیرلی آداملار آرادان قالدیریلسا و یا ضعیفلهدیلسه، اونلارین بو قدر تئز عوضلنمهسی قئیری-مومکوندور — بو ایسه چتین برپا اولونان ضررلره سبب اولور، حتی بیر میلتین طالعینی محوه سوروکلهیه و بؤیوک بیر فورصتین الدن چیخماسینا گتیریب چیخارا بیلر.
ایکینجی، قالان قوووهلرین ایفلیجی: هامی بیرینین باشینا نه گلدیینی گؤرنده قالانلاری احتیاطلی اولور. داها آز دانیشیر، داها آز تشبّوث گؤستریر، داها آز مسئولیت گؤتورورلر. بو اؤزونوسئنزورا هر جور بیرباشا رئپرئسیادان تأثیرلیدیر، چونکی رژیم اوچون خرجی صفردیر و اونو اؤز اوزریمیزه اؤزوموز قویوروق.
اوچونجو، اعتیبارین چؤکمهسی. هر کسین صاباح ایتتیهام اولونا بیلهجهیی بیر حرکات آرتیق ائتتیفاق قورا بیلمیر. اورتاق ایجلاس کئچیریلمیر، کوللکتیو ایش فورمالاشمیر، هر گروپ اؤز قینینا چکیلیر. اعتیبارسیزلیق ایسه فیکیر آیریلیغیندان فرقلی اولاراق موعالیجه قبول ائتمیر؛ یالنیز درینلشیر.
دؤردونجو، چؤلده اعتیبارسیزلاشما. چؤلدن باخان ژورنالیست، اینسان حاقلاری قورومو و دیپلومات بیزیم داخیلی داوا-دالاشیمیزین تفرّوعاتینی آنلامیر. اونون گؤردویو بودور کی، بیر جریانین فعاللاری دورمادان بیر-بیرینی مزدورلوقدا ایتتیهام ائدیر. نتیجهسی سادهدیر: هئچ بیریمیزله جیددی ایش گؤرمورلر. بورادا بیز اؤز الیمیزله رژیمین ایللرله بودجه و تبلیغاتلا آرخاسینجا دوشدویو ایشی گؤرموشوک.
بئشینجی، و هامیسیندان تهلوکهلیسی، داخیلدهکی لیدرلر و فعاللار اوچون ایش قالدیریلماسی: اؤلکه داخیلیندهکی فعالدان چیخاریلان و اؤز کونتئکستیندن قوپاریلان هر سیتات بیر گون ایستینطاقچینین ماسیندا اولا بیلر. بورادا آرتیق صؤحبت آبیردان گئتمیر؛ حؤکمدن، حبسدن و فعاللارین جانیندان گئدیر. بئله بیر مضمونو یایان آدام، نیتی صیرف ماراق اولسا بئله، سونوندا فعاللار اوچون بیر حبسخانا، همفیکیرلری و عایلهلری اوچون ایسه بؤیوک دردلر دایانان بیر زنجیرین حالقاسینا چئوریلیب.
آلتینجی، اوصولون اؤزونون عادیلشمهسی. ان پیس تأثیر بودور کی، سوکوتلا نوفوذدانسالما رقابتین قانونی آلتینه چئوریلیر. سؤیوشون و سندسیز ایتتیهامین نتیجه وئردیینی و هئچ بیر خرجی اولمادیغینی گؤرنده، گئج-تئز ائله حرکاتین اؤز ایچیندن ده کیملر بو آلتدن ایستیفاده ائدهجک. اوندا آرتیق رژیمین بیر ایش گؤرمهسینه احتیاج قالمیر؛ اوصولونو بیزه اؤیردیب و بیز اؤزوموز اونو داوام ائتدیریریک. اصلینده رژیمین موخالیفلری ائله همین رژیمین آرادان قالدیرما و شخصیت ترورو اوصوللاریندان ایستیفاده ائدرک رئپرئسیو رژیمله عئینیلشیر و عئینی شکله دوشورلر.
و ائله بورادا او ساده قایدا معنا قازانیر: بو بازاردا تهلوکهسیز تاماشاچی یوخدور. دَیرمان نؤوبه ایلهدیر. بو گون باشقاسینین نوفوذدان سالینماسینا گؤز یومان و لاقئید قالان آدام سادجه اؤز نؤوبهسینی تأخیره سالیب. بو بیر موعیظه دئییل؛ دفعهلرله گؤردویوموز بیر شئیدیر و سون نومونهسی دونن تاماشاچی اولوب بو گون اؤزلری هدفه چئوریلنلر ایدی.
بس نه ائتملی؟
هر شئیدن اول قبول ائتمک لازیمدیر کی، بیر قورومسال و سیستملی هجوملارا فردی جاواب نتیجه وئرمیر. هر یئنی تکذیب ائله همین دؤورانا وئریلن یئنی یاناجاقدیر. اصل ایشه یارایان شئی قئیده آلماقدیر: تاریخ، ساعت، مضمون، و هامیسیندان اؤنملیسی هجوملارین زامان مودئلی. بیر دفعه یازیلیب سونرا یالنیز اونا ایستیناد ائدیلن واحید بیر ایستیناد سندی اون داغینیق جاوابدان ثمرهلیدیر. سون واختلار بیز ویرتوال(مجازی) مکاندا مئیدان لیدرلرینه و سیاسی محبوسلارا قارشی هر جور تشکیلاتلانمیش نوفوذدانسالمانین شاهیدییک؛ ایرانین مرکزچی سیستمی ضعیفلهدیکجه بو هجوملار بؤتون ساحهلرده گؤندن-گؤنه شیدّتلهنیر و ایران رژیمینین تهلوکه سیزلیک آپاراتی تأثیرلی فعاللارین تجرید ائدیلمهسی و شخصیت ترورو اوچون بوتون گوجوندن و ایمکانلاریندان ماکسیموم ایستیفاده ائدیر کی، فارس فاشیزمینی کئچمک اوچون هر هانسی ائتتیفاقین و پراکتیک آددیمین فورمالاشماسینی قئیری-مومکون ائتسین و یا تأخیره سالسین.
ایکینجیسی، ثوُبوت یؤکونو هئچ واخت ایددیعاچینین چیینیندن گؤتورمک اولماز؛ چؤنکی تکرارین بؤتؤن گوجو ائله بوندادیر کی، هدفی اؤز مودافیعهسینه مجبور ائتسین و ایتتیهام بو گئدر-گلرله «موذاکیره مؤوضوعو»نا چئوریلسین. قایدا سادهدیر و ساده ده قالمالیدیر: کیمین ایددیعاسی وارسا، سندینی گتیرسین. سندی اولمایان ایتتیهام مین دفعه ده تکرارلانسا، یئنه سندسیزدیر.
اوچونجوسو و بو تکجه شخصیت ترورو قوربانلارینین دئییل، هامینین وظیفهسیدیر: نوفوذدانسالمانی یایمایاق، ایشی نوفوذدانسالما اولان بیر موحیطده اوتورمایاق، و کیمسه سندسیز ایتتیهام اولوناندا اونونلا فیکیر آیریلیغیمیز اولسا بئله همین بیر جوملهنی دئیک: «سندین هانی؟» بو جوملهنین بیزه خرجی دئمک اولار کی، هئچدیر؛ آنجاق دؤورانی دایاندیران ائله همین جوملهدیر.
بیر سوال قالیر. عادتاً «کیم امر وئریب؟» دئیه سوروشوروق و عادتاً دا جاواب آلمیریق، چونکی بو ساختور ائله اؤزوندن هئچ بیر ایز قویمایاجاق شکیلده قورولوب. آنجاق دوغرو سوال باشقادیر: بو داورانیش عملده کیمین خئیرینه باشا گلیر؟ نه اوچون بوتون داغینتیلارین باعیثی اولان و بوتون گوج منبعلرینی الینده ساخلایان رئپرئسیو رژیم سورغو-سوالا توتولمور، عکسینه آزادلیق یولونون موباریزلری کیملیی بللی اولمایان یا دا معلوم-حال آداملارین آمانسیز هجومو آلتیندادیر؟
هانا آرنتین حل یولو نه قیصاص ایدی، نه ده سوکوت؛ موحاکیمه ایدی. اونون باخیشیندا بیزیم مسئولیتیمیز بودور کی، دوشونمکدن و اخلاقی موحاکیمهدن هئچ واخت ال چکمهیک — حتی یورولدوغوموز و یا حادیثهلرین یانیندان بیگانه کئچمک وسوسهسینه دوشدویوموز واختلاردا بئله. شرین عادیلشمهسی قارشیسیندا نه قضب یول آچیر، نه ده سوکوت؛ اونون یاییلماسینین قارشیسینی آلا بیلهجک شئی موحاکیمه قابیلیتینی قوروماق و دوشونمکده، موحاکیمه ائتمکده اخلاقی مسئولیته صادیق قالماقدیر.
سون سؤز
سون سؤز اؤزوموزدن سوروشمالی اولدوغوموز بیر سوالدیر: گروپداخیلی رقابتلرله تشکیلاتلانمیش نوفوذدانسالما آراسیندا آیدین بیر سرحد چکمهیین واختی چاتماییبمی؟
بیر طرفده سیاسی موباحیثه و گروپداخیلی رقابت وار کی، طبیعیدیر و هر جانلی جریاندا اولور؛ دیگر طرفده ایسه کشفیات-تهلوکهسیزلیک آپاراتلارینین شخصیت ترورو لاییحهسینی پلانلاشدیرماق و ایجرا ائتمکدهکی تشکیلاتلانمیش نوفوذدان سالماسی دایانیر کی، نه بیزیم موذاکیره مؤوضوعوموزدور، نه ده اونا رقابت دئمک اولار. اونا گؤره ده آچیق و دیلی دولاشمادان، رقیبلرین نوفوذدان سالینماسی ایستیقامتیندهکی اویونون ، پراکتیک و نظری آددیملارلا پیسلهمهلی و اوندان ایکراهیمیزی بیلدیرمه لیییک؛ بونون ایلک نتیجهسی میلی حرکاتین دوشمنلرینین فیتنهلرینین سویا دوشمهسی اولاجاق.
فیکیر آیریلیغی و اؤزونوتنقید حرکاتی جانلی ساخلاییر. آنجاق نوفوذدانسالما قارشیسیندا سوسماق یا دا اوندان دا پیسی، اونا کؤروک وورماق( یایماق) شوعوبی شیعهچیلیکله قاریشمیش ایران فاشیزمینه و فارس راسیزمینه قارشی موباریزهنی ایچریدن چورودور، داخیلی پارچالانمایا آپاریر و شری عادیلشدیریر. بو سرحدی چکمهیینجه، دوغرونو یالاندان و دوستو دوشمندن آییرد ائتمک مومکون دئییل.
