اسپیواک غرب اینتئلکتواللارینی، خوصوصیله ده فوکو و دلوزو تنقید ائدرک گؤستریر کی، اونلار دونیا گوج قورلوشو و بینالخالق ایش بؤلگوسونده اؤز روللارینی نظره آلمادیقلاری اوچون، ایستهمدن «غرب سوبیئکتینی/سوژهسینی» تحلیللرینین مرکزینده یئنیدن ایستحصال ائدیرلر. او، ائپیستئمیک زوراکیلیق آنلاییشینی کولونیال/ مستملکه سیستملرین تحصیل، حقوق و بیلیک ایستحصالی واسیطهسیله سوبالترن (کِنارلاشدیریلمیش/یادلاشدیریلمیش/Subaltern) قروپلاری نئجه یانا کانارا ایتهلهدییی و سوسدوردوغونو ایضاح ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیر. بو چَرچیوهده، سوبالترن قادینین سسی پاتریارخالیسم/مردسالاری و امپریالیسم دیسکورسلاری آراسیندا ایتیر. اسپیواکا گؤره سوبالترن «دانیشا بیلمیر»، اونا گؤره یوخ کی دانیشماق بیلمیر، اونا گؤره کی حاکیم دیسکورس و نیظامدا اونون تمثیل اولونماسی و ائشیدیلمسی اوچون رئال بیر مکان یوخدور.
باخمایاراق کی، اسپیواک فوکویه مهم تنقیدلر یؤنلدیر، اونون ائپیستئمیک زوراقیلیق آنلاییشینی فوکو طرفیندن ایری سورولن بیلیک ایستحصالی، حقیقت رژیملری و کنارلاشدیریلمیش سسلرین سوسدورولماسی ایدهلارینین پستکولونیال و فمینیست بیر گئنیشلهندیریلمهسی کیمی ده گؤرمک ممکندور. فوکو «حبسخانانین دوغولوشو: نظارت و جزا» اثرینده گؤستریر کی، «گوج بیلیک ایستحصال ائدیر؛ بو یالنیز بیلیک یارانماسی اوچون شرایط یاراتماقلا و یا بیلیکلرین گوجه خیدمت ائتمهسی ایله ایضاح اولونا بیلمز. فوکویه گؤره گوج و بیلیک بیر-بیریندن آیریلماز شکیلده بیر-بیرینه باغلیدیر. هئچ بیر گوج مناسیبتی عینی زاماندا بیر بیلیک ساحهسی یاراتمادان موجود دئییل و هئچ بیر بیلیک ده گوج مناسیبتلریندن کناردا فورمالاشمیر و اونلاری یئنیدن ایستحصال ائتمهدن موجود اولا بیلمز».بونا گؤره ده گوج و بیلیک ایکی آیری ساحه دئییل، بیر-بیرینی قارشیلیقلی شکیلده فورمالاشدیران و یئنیدن ایستحصال ائدن ایکی ایچ-ایچه پروسهدیر.
فوکو وورغولاییر کی، «حقیقت گوجدن موستقیل دئییل». اونون فیکرینجه، حقیقت موعیین محدودییتلر، اینستیتوتلار و گوج مناسیبتلری داخیلینده ایستحصال اولونور و اؤزو ده بو گوج مناسیبتلرینی یئنیدن ایستحصال ائدیر. بونا گؤره هر جمعییتین اؤز «حقیقت رژیمی» وار؛ یعنی هانسی بیلیکلرین حقیقت کیمی قبول ائدیلهجهیینی، کیملرین بو حقیقتی سؤیلمهیه صلاحیتلی ساییلدیغینی و هانسی بیلیک فورمالارینین مشروع و یا قئیریمشروع اولدوغونو موعیین ائدن مکانیزملر، اینستیتوتلار و دیسکورسلار توپلوسودور.
گوج، تحصیل سیستمی، دانشگاهلار، مئدییا و حقوق سیستئمی کیمی اینستیتوتلار واسیطهسیله بو «حقیقت رژیمی»نین فورمالاشماسیندا اساس رول اویناییر. بو اینستیتوتلار هانسی بیلیکلرین «حقیقت»، «علم» و «مشروع» ساییلجاغینی موعیین ائدیر. بئلهلیکله، بیلیک سیستئملری یالنیز دونیانی آنلاما یوللارینی یوخ، هم ده حقیقتین سرحدلرینی و کیملرین دانیشماق، قرار وئرمک و رئالیتهنی موعیین ائتمک حقوقونا صاحیب اولدوغونو موعیین ائدیر.
فوکو «ائپیستئمیک زوراکیلیق» ترمینینی ایستیفاده ائتمهسه ده، بو آنلاییش اونون یاناشماسیندان چیخاریلا بیلر. ائپیستئمیک زوراقیلیق او گوج ساختارلارینی ایفاده ائدیر کی، اونلار معین بیلیک و سس فورمالارینی مرکزه چکرکن باشقالارینی کِنارلاشدیریر و گؤرونمز ائدیر. بو زوراقیلیق فیزیکی گوجله دئییل؛ او، اساسن بیلیک ایستحصال قورلوشلاری واسیطهسیله حیاتا کئچیریلیر. بو وضعییت رسمی بیلیک ایستحصال سیستئملرینده آچیق شکیلده گؤرونور. مثال اوچون، ایران و تورکیه کیمی اؤلکهلرده قئیری-دومینانت قروپلار اهالینین بؤیوک حیسهسینی تشکیل ائتسهلر ده، اونلارین دیلی، تجروبهسی و دونیایا باخیشی تحصیل، ایدارهائتمه و حقوق سیستملرینده سیستئملی شکیلده کنارلاشدیریلیر. بو قروپلارین بیلیکلری عادتن قئیری-رسمی ساحهده قالیر و «قئیری-علمی»، «عنعنهوی» و یا «اعتبیارسیز» کیمی قییمتلندیریلر و مارژیناللاشدیریلیر.بو دومینانت بیلیک سیستئمی واسیطه سی ایله ائدیلر. بو، ائپیستئمیک زوراکیلیغین آچیق نومونهسیدیر، چونکی بو قروپلارین اؤز رئالیتهلرینی موعیین ائتمک ایمکانلاری اللریندن آلینیر.
مثال اوچون، ایراندا اورمو گؤلو حووضهسینده موجود اولان سو عدالتی حرکت لرینین، کهریزلر واسیطهسیله سو ایدارهچیلیی و ایقلیم دَییشیکلیکلری حاققیندا کندلیلرین، اَکینچیلرین و یئرلی ایجمالارین بیلیکلری سو و کند تَسَرووفاتی سیاستلرینده نظره آلینمیر. بونون عکسینه اولاراق، قلوبال حاکیم مدنیتهیه و پاتریارخال و وارلی غرب ائپیستمولوژیک چَرچیوهلرینده ایستحصال اولونموش بیلیگه سؤیکنن هیدرولوژیک مدللر و تکنیکی-موهندیسلیک یاناشمالاری رسمی سیستمده یئگانه اعتیبارلی بیلیک کیمی قبول ائدیلیر. حاکیم سیستم اؤنجدن بعضی بیلیک نؤولرینی «علمی» و«راسیونال/ منطقی» ، باشفالارینی ایسه «قئیری-علمی»، «قئیری راسیونال»، «گئریده قالمیش»، «عنعنهوی» و «آشاغی محصولدارلیقلی» کیمی معین ائدیر. نتیجهده، اورمو گؤلو حوضهسیندهکی اَکینچیلرین، کندلیلرین، آذربایجان سو عدالتی حرکت لرینین باخیش و یاناشمالارینی و قادینلارین تجربهلرینی، یئرلی سو حاقدا بیلیکلرینی ، سوارما و سو ایداره ائتمه اوصوللارینا و سو قانون وئریجیلیینده بونلاری آشاغی لایان و رسمی علمه اوستونلوک وئرن بیر بیلیک ایئرارشیاسی فورمالاشیر.
بو سئچیملر و آدلاندیرمالار سون درجه سیاسیدیر و بین الخالق، میللی و یئرلی سوییهلرده حاکیم قروپلارین گوج مناسیبتلرینی و ماراقلارینی یئنیدن ایستحصال ائتمهیه خیدمت ائدیر. یئنی سو ایدارهائتمه سیستملری و تکنولوژیالار طبیعی، نئوترال (خنثی) و یا صرف تکنیکی حادثهلر دئییل؛ اونلار گوج مناسیبتلری داخلینده فورمالاشیر و چوخ واخت حاکیم ائلیتالارین ماراقلارینا خیدمت ائدیر. بونا گؤره ده مووجود بیلیک و اینستیتوسیونال قورلوشلار «اینکیشاف» و «ثمرهلیلک» آدی آلتیندا سو عدالتی حرکت لری، کهریزلر کیمی آلتئرناتیو سیستئملرین و اونلارلا باغلی بیلیکلرین ضعیفلهندیریلمهسینه، حتی محو ائدیلمهسینه گتیریب چیخاریر.
بو پروسسی ائپیستئمیک زوراکیلیغین نمووناسی کیمی قیمتلندیرمک اولار. چونکی یئرلی بیلگیلر تکجه اعیتبارسیزلاشدیریلمیر، بلکه موختلف ایجمالارین یاشایش و اکولوژیک حیات طرزلرینی داوام ائتدیرمک ایمکانلاری دا محـدودلاشدیریلیر و یا آرادان قالدیریلیر. ائپیستئمیک زوراکیلـق موختلف حاکمییت فورمالارینی دستکله ین گوج منطیقینه اساسلانیر؛ بو منطیق قلوبال سوییهده قرب، آغدرلی و زنگین کیشی (اساس بیلگی ایستحصال ائدیلن و ائپیستومولوژی قوران) کسیمیندن توتوش، ملی و یئرلی سوویهلردهکی زنگین کیشی ائلیتلره قدر اوزانیـر و نظرده توتدوغو طبقهنی، کسیمی، جنسیتی و ایسته دییی ائپیستئمولوژی ایله اوستون مووقعیه چیخاردیر و گوج صاحیبی ائدیر. نتیجه ده بو پروسئسلر یاشقا سسلری و بیلیک و باخیشلاری یالنیز گوجدن اوزاقلاشدیرماقلا ویا یئرلی گئرچک لیک لری و بیلگیلری مرکزدن کنارلاشدیرماقلا قالمیر، بلکه دامینانت اولمایان قروپلارین حقوقی و سیاسی ایستکلرینی محـدودلاشدیریر، ائلجه ده اونلارین مثلا سو کیمی طبیعی وارلیقلاری ایله باغلی اقتصادی ماراقلارینی و معنوی باغلارینی ضعیفله دیر و یا تاثیرسیز ائدیر. بیر حالداکی بو طبیعی وارلیق لار اونلارین کیملییی و حیات لارینین آیرلماز بیری حیصصهسیدیر. ایراندا و دونیانین بیر چوخ یئرلرینده مشاهده اولونان اورمو گؤلـونون وضعیتـینه بنزر اکولوژیک بحرانلارین سبب لریندن بیری کیمی، ائپیستئمیک زوراکیلیغین نتیجه سی اولاراق باشا دوشومک مومکوندور. بئله حاللاردا بیلگی ایستحصالی گوجون یئنیدن ایستحصال ائدیلـمهسینین اساس مکانیزیملریندن بیرینه چئوریلیر. بو سببدن اورمو گؤلـونون اکولوژیک بحرانـی تکجه طبیعی یا تکنیکی مسئله دئییل، عینی حالدا بلکه گوج و بیلگی علاقیلرینین محصولودور.
اصلینده، زوراکیلیق ائپیستئمولوژی ده یئرلشدییینده، او، اؤزونو دائیما یئنیدن ایستحصال ائدن و برابرسیز گوج موناسیبتلرینین داوامینا خیدمت ائدن بیر مکانیزمه چئوریلیر. بو شرایطده دومینانت بیلیک سیستملری اساساً حاکم قروپلارین ماراقلارینین قورونماسینا خیدمت ائدیر و حتی سیاسی ديَیشیکلیکلر باش وئردیکده بئله، مؤوجود ائپیستئمیک منطیق و زوراکیلیق اوزون مددت داوام ائدیر و موختلیف تجرید ، کنارلاشدیرما و یادلاشدیرما فورمالارینی یئنیدن ایستحصال ائده بیلر. بو باخیمدان ائپیستئمیک زوراکیلیق تکجه قئیری-دومینانت قروپلارین گوجدن اوزاقلاشدیریب و بیلیکلرینین سیلینمهسی ایله محدودلاشمیر، هم ده کنارلاشدیریلمیش فردلرین و جمعيیتلرین همین دومینانت ائپیستئمیک معیارلاری طبیعی، نئیترال/خنثی و عومومبشری کیمی قبول ائتمهسینه و حتی اؤز رئاللیقلارینی همین چرچیوهلر واسطهسیله درک ائتمهسینه سبب اولور.
اورمو گؤلو ایله باغلی بیر چوخ مولفلرین اثرلرینین تحلیلینده، حتی تورک مولفلرده بئله، بو وضعيیتی موشاهیده ائتمک مومکوندور. بیر چوخ آراشدیرمالاردا گؤلون بؤحرانینی آنلاماق و حلل ائتمک جهدلری اساسن هیدرولوژی مدل لره، تکنیکی معلوماتلارا و موهندیسلیک یاناشمالارینا فوکوسلانیر. بو یاناشما یئرلی ایجمالارین بیلیکلرینین، یاشانمیش تجروبهلرینین و باخیشلارینین نظره آلینماماسینا گتیریب چیخاریر و نتیجهده برابرسیزلیکلرین یئنیدن ایستحصالینا، همچینین یوخاریدا دئدییمیز دونیا سوییه سینده حاکم آغدریلی زنگین کیشی دن میللی و یئرلی زنگین کیشی سینین ماراقلارینین مودافیهسینه خیدمت ائدیر. نتیجه اعتباریله، اورمو گؤلو حؤوزهسینده سو عدالتی حرکتینین باخیشی و سو سیاستی، سو ایدارهچیلیگی، سووارما، ایقلیم ديَیشیکلیکلری و طبیعی قایناقلارین/ وارلیقلارین ایداره اولونماسی ایله باغلی بیلیکلری و مؤوقعلری حتی آذربایجان تورک مولفلرین اثرلرینده بئله کناردا قالیر. ائپیستئمیک زوراکیلیق دار آما “علمی” گؤرونن، لاکین نئیترال/خنثی اولمایان بیر بیلیک فورماسینین ایستیفادهسینه گتیریب چیخاریر؛ بو بیلیک پراکتیکادا حاکم گوجو و قروپلارین ماراقلارینی عکس ائتدیریر و گوجلندیریر، عینی زاماندا کهریزلرین سو ایدارهائتمه بیلیگی، اکینچیلر و آذربایجان سو عدالتی حرکاتلارینین باخیشلاری کیمی دیگر بیلیک فورمالارینین کنارلاشدیریلماسینا و ديَردن سالینماسینا سبب اولور.بو پروسئس مؤوجود گوج، سو ایدارهچیلیگی و اِکولوژی قراروئرمه ساحهلرینده مؤوجود اولان برابرسیزلیکلرین یئنیدن ایستحصالینا گتیریب چیخاریر.
ائپیستئمیک زوراکیلیغی قورلوشلاشدیریلمیش بیر مکانیزم کیمی باشا دوشمک اولار؛ بو مکانیزم گوج موناسیبتلری واسطهسیله تحصیل اینستیتوتلاری، بیلیم یوردولار، حوقوق سیستمی، علم، موهندیسلر، تدقیقاتچیلار و آکادئمیکلر طرفیندن دومینانت بیلیگین ایستحصالینی و یئنیدن ایستحصالینی تامین ائدیر، عینی زاماندا آلتئرناتیو بیلیک فورمالارینی کنارلاشدیریر. بو پروسئس چوخ واخت بیرباشا و شعورلو شکیلده دئییل، گوندهلیکلشمیش و اینستیتوتللاشمیش پراکتیکالار شکلینده فعالییت گؤستریر و سیستماتیک اولاراق تکرارلانیر. بو وضعيیتین نتیجهلری گئنیشمیقیاسلیدیر. او، موختلیف تاریخلرین و کیملیکلرین سیلینمهسینه گتیریب چیخاریر. عینی زاماندا سیاسی و سوسیال ایشتیراکی محدودلاشدیریر، چونکو گوجه چیخیش چوخ واخت بیلیک ایستحصالینا چیخیشلا سیخ باغلیدیر. نتیجهده ائپیستئمیک عدالتسیزلیک فورمالاشیر: بعضی قروپلار یالنیز حوقوقلاردان محروم ائدیلمیر، هم ده “بیلیک صاحیبی” کیمی تانینماق ایمکانیندان بئله کناردا قالیر.
بو وضعيیتله موباریز، یالنیز سیاسی اصلاحاتلارلا محدودلاشمیر؛ بو، دومینانت بیلیکلرین نئجه فورمالاشدیغینی و بعضی ریوایت و یاشانمیش تجروبهلرین نئجه سیستماتیک شکیلده علمی بیلیک صاحه سیندن چیخاریلدیغینی کؤکلو شکیلده یئنیدن دوشونمه یی طلب ائدیر. فوکویا گؤره، “گوج موناسیبتلری داخیلیندن کنارا آتیلمیش بو آلتئرناتیو بیلیک فورمالاری و تجروبهلر یئنیدن آکتیولشدیریلمهلیدیر کی، اونلار رسمی ریوایتلرله قارشی-قارشییا گلهرک مؤوجود “حقیقت رژیمی”نه (Regime of Truth ) میدان اوخوسون.”
